| Attendance Semester: 1st Of 2016 | |
| Class: BS-MCS Part- II 2k15 | |
| Course: All courses taught in the selected class. | |
| Class Count: 17 (Aggregate for all courses.) | |
| Student Name | Percentage |
| 2015/BS-MCS/001 - Amir Ali Bodani | 6% |
| 2015/BS-MCS/002 - Abdul Ahad Abro ........... ...... ...... ... | 0% |
| 2015/BS-MCS/003 - Abdul Latif Bhayo | 53% |
| 2015/BS-MCS/004 - Abdul Rehman Channa | 82% |
| 2015/BS-MCS/005 - Abdul Subhan Jamali | 94% |
| 2015/BS-MCS/006 - Ahmed Ali Rajput | 24% |
| 2015/BS-MCS/007 - Ahmed Najeeb Khawaja | 0% |
| 2015/BS-MCS/008 - Ahsan Aijaz Rajput | 0% |
| 2015/BS-MCS/009 - Ahsan Ali Shaikh | 53% |
| 2015/BS-MCS/010 - Ahsan Ali Baloch | 59% |
| 2015/BS-MCS/011 - Ahsan Khan Ghani | 24% |
| 2015/BS-MCS/012 - Ahsan Raza Khoso | 0% |
| 2015/BS-MCS/013 - Ahtesham - Gaddi Pathan | 0% |
| 2015/BS-MCS/014 - Aiman Khursheed Syed | 76% |
| 2015/BS-MCS/015 - Aisha Tabassum Qureshi | 12% |
| 2015/BS-MCS/016 - Ajeeb Ur Rehman Malango | 0% |
| 2015/BS-MCS/017 - Akhtar Ali Bozdar | 0% |
| 2015/BS-MCS/018 - Ali Khan Bughio | 0% |
| 2015/BS-MCS/019 - Anand Kumar Menghwar | 59% |
| 2015/BS-MCS/020 - Arshad Hussain Jhatial | 53% |
| 2015/BS-MCS/021 - Arslan - Ursani | 29% |
| 2015/BS-MCS/022 - Asad Ali Syed | 0% |
| 2015/BS-MCS/023 - Azmeer Khalid Rajput | 0% |
| 2015/BS-MCS/024 - Danyal Jan Qureshi | 59% |
| 2015/BS-MCS/025 - Dua Fatima Sidhu | 0% |
| 2015/BS-MCS/026 - Faizan Hyder Laghari | 0% |
| 2015/BS-MCS/027 - Farwah Maqsood Khanzada | 65% |
| 2015/BS-MCS/028 - Fatima Jawaid Syed | 82% |
| 2015/BS-MCS/029 - Furqan Ali Umrani | 71% |
| 2015/BS-MCS/030 - Furqan Hyder Shah Syed | 0% |
| 2015/BS-MCS/031 - Hafiz Muhammad Talha Shaikh | 94% |
| 2015/BS-MCS/032 - Hassan Uddin Shaikh | 59% |
| 2015/BS-MCS/034 - Imra - Shaikh | 94% |
| 2015/BS-MCS/035 - Irfan Ali Abro | 18% |
| 2015/BS-MCS/036 - Javed - Kehar | 71% |
| 2015/BS-MCS/037 - Maria Ayesha Shaikh | 82% |
| 2015/BS-MCS/038 - Meeshian Javed Wala | 94% |
| 2015/BS-MCS/039 - Mehak - Solangi | 82% |
| 2015/BS-MCS/040 - Mehran Ali Shah | 88% |
| 2015/BS-MCS/041 - Mir Muhammad Talha Jarwar | 47% |
| 2015/BS-MCS/042 - Mohsin - Shaikh | 0% |
| 2015/BS-MCS/043 - Moula Bux Rind Baloch | 0% |
| 2015/BS-MCS/044 - Muhammad Adil Hussain Ghori Pathan | 53% |
| 2015/BS-MCS/045 - Muhammad Ali Khanzada | 76% |
| 2015/BS-MCS/046 - Muhammad Asim Arain | 53% |
| 2015/BS-MCS/047 - Muhammad Bilal Rajput | 0% |
| 2015/BS-MCS/048 - Muhammad Bilal Khokhar Rajput | 18% |
| 2015/BS-MCS/049 - Muhammad Bilal Gaddi Pathan | 35% |
| 2015/BS-MCS/050 - Muhammad Faizullah Qureshi | 53% |
| 2015/BS-MCS/051 - Muhammad Hamza Ul Haq Siddiqui | 47% |
| 2015/BS-MCS/053 - Muhammad Hassan Rajput | 59% |
| 2015/BS-MCS/054 - Muhammad Hassan Junejo | 0% |
| 2015/BS-MCS/055 - Muhammad Junaid Arain | 0% |
| 2015/BS-MCS/056 - Muhammad Mohib Thaim | 12% |
| 2015/BS-MCS/057 - Muhammad Moiz Shaikh | 0% |
| 2015/BS-MCS/058 - Muhammad Sharil Khan - | 76% |
| 2015/BS-MCS/059 - Muhammad Taha Ansari | 35% |
| 2015/BS-MCS/060 - Muhammad Umair Shahid Qureshi | 0% |
| 2015/BS-MCS/061 - Muhammad Waqas Meorajput | 76% |
| 2015/BS-MCS/062 - Muhammad Waqas Mairaj Syed | 0% |
| 2015/BS-MCS/063 - Muhammad Waseem Panhwar | 35% |
| 2015/BS-MCS/064 - Muhammad Yasir Jat | 76% |
| 2015/BS-MCS/065 - Musrat - Talpur | 71% |
| 2015/BS-MCS/066 - Nabeel Ahmed Abro | 82% |
| 2015/BS-MCS/067 - Nasir Abbas Laskani | 82% |
| 2015/BS-MCS/068 - Nisar Ahmed Bajeer | 47% |
| 2015/BS-MCS/069 - Noorullah - Katpar | 0% |
| 2015/BS-MCS/070 - Osama Khan Pathan | 0% |
| 2015/BS-MCS/072 - Raja Fahad Shabbir Rajput | 88% |
| 2015/BS-MCS/073 - Rohail - - | 0% |
| 2015/BS-MCS/074 - Sahil Ali Faiz Qureshi | 0% |
| 2015/BS-MCS/075 - Sajad Ahmed Paryo | 53% |
| 2015/BS-MCS/076 - Saleem - - | 0% |
| 2015/BS-MCS/077 - Sanjha - Syed | 59% |
| 2015/BS-MCS/078 - Sartaj Ahmed Khaskheli | 0% |
| 2015/BS-MCS/079 - Shafique Rahman Koondhar | 0% |
| 2015/BS-MCS/080 - Shahana - Rajput | 18% |
| 2015/BS-MCS/081 - Shazeb Khan Yousuf Zai | 0% |
| 2015/BS-MCS/082 - Sher Zaman Khoso | 76% |
| 2015/BS-MCS/083 - Siraj Uddin Arain | 6% |
| 2015/BS-MCS/084 - Sobia Saleem Yousuf Zai | 94% |
| 2015/BS-MCS/085 - Suhail Manzoor Memon | 71% |
| 2015/BS-MCS/086 - Syed Kamran Zia Syed | 0% |
| 2015/BS-MCS/087 - Syed Shaqeeb Shah Syed | 0% |
| 2015/BS-MCS/088 - Talha Arshad - | 59% |
| 2015/BS-MCS/089 - Talha Naveed Durrani | 0% |
| 2015/BS-MCS/090 - Umama - Qureshi | 0% |
| 2015/BS-MCS/091 - Utam - Bheel | 0% |
| 2015/BS-MCS/092 - Wajid Saeed Arain | 6% |
| 2015/BS-MCS/093 - Yasir Ali Sodhar | 82% |
| 2015/BS-MCS/094 - Zahid Hussain Magsi | 82% |
| 2015/BS-MCS/095 - Zaid Bin Majid Sahikh | 0% |
| 2015/BS-MCS/096 - Zain Ali Memon | 0% |
| 2015/BS-MCS/097 - Zia Ur Rehman Shaikh | 0% |
| 2015/BS-MCS/098 - Abdul Malik - | 47% |
| 2015/BS-MCS/099 - Adil - - | 88% |
| 2015/BS-MCS/100 - Areeba Saher Zai | 65% |
| 2015/BS-MCS/101 - Muhammad Hayat - | 29% |
| 2015/BS-MCS/102 - Zenorain - - | 65% |
| 2015/BS-MCS/103 - Nimra Aamir - | 94% |
| 2015/BS-MCS/104 - Romana - - | 82% |
| 2015/BS-MCS/105 - Suhail Ahmed - | 65% |
| 2015/BS-MCS/106 - Faraz Hussain - | 0% |
| 2015/BS-MCS/107 - Muhammad Ghayas - | 12% |
| 2015/BS-MCS/108 - Maqsood Ahmed Shah | 29% |
| 2015/BS-MCS/109 - Rajesh Kumar - | 0% |
| 2015/BS-MCS/110 - Shaista - - | 88% |
| 2015/BS-MCS/111 - Junaid Ahmed - | 53% |
| 2015/BS-MCS/112 - Amanullah - Soomro | 76% |
| 2015/BS-MCS/113 - Dabeer Khan - | 0% |
| 2015/BS-MCS/114 - Hakim Ali - | 0% |
| 2015/BS-MCS/117 - Muhammad Usama - | 12% |
| 2015/BS-MCS/118 - Muhammad Yousuf - | 18% |
| 2015/BS-MCS/119 - Qurat Ul Ain | 82% |
| 2015/BS-MCS/120 - Rawal - Banglani | 41% |
| 2015/BS-MCS/121 - Siraj Ul Haque | 59% |
| 2015/BS-MCS/122 - Syed Tahamul Hussain Shah | 0% |
| 2015/BS-MCS/123 - Yasir Ali - | 0% |
| 2015/BS-MCS/124 - Jahangeer - - | 0% |
| 2015/BS-MCS/125 - Shariq Raza - | 0% |
| 2015/BS-MCS/126 - Sher Muhammad - | 53% |
| 2015/BS-MCS/127 - Syed Wasif Hussain Rizvi | 24% |
Thursday, 2 June 2016
Attendance Semester: 1st Of 2016
Friday, 15 April 2016
محمد بشیر قادری سیلانی سے انٹرویو
For interview, profile and feature pix is must.
First question is irrelevant
Second and third questions should have been made part of Introduction
Standard number of questions in in interview is 12.
ماریہ عائشہ
رول نمبر : BS-II / 37
مولانا محمد بشیر قادری سیلانی سے انٹرویو
تعارف: مولانا محمد بشیر قادری 1963ءمیں پیدا ہوئے ۔آپ 1977ءمیں ایک دینی خاندان میں شکارپور میں پیدا ہوئے بعد
میں کراچی منتقل ہوئے ۔ آپ کے دل میں غریبوں کادرد ہمیشہ سے موجود تھا جس وجہ سے آپ مختلف سماجی کاموں کو ترجیح دیتے تھے ۔جس کے بعد 1999ءمیں سیلانی ویلفیئر ٹرسٹ کی بنیاد رکھی جو آج پاکستان کی چند ایک نامور ویلفیئر آرگنائزیشن میں ہے۔
میں کراچی منتقل ہوئے ۔ آپ کے دل میں غریبوں کادرد ہمیشہ سے موجود تھا جس وجہ سے آپ مختلف سماجی کاموں کو ترجیح دیتے تھے ۔جس کے بعد 1999ءمیں سیلانی ویلفیئر ٹرسٹ کی بنیاد رکھی جو آج پاکستان کی چند ایک نامور ویلفیئر آرگنائزیشن میں ہے۔
irrelevant
سوال : آج کل آپکی کیا مصروفیات ہیں؟
جواب: صبح سے لیکر شام ، شام سے لیکر صبح تک سونے کے علاوہ سیلانی کی یہ جو ذمہ داریاں ہیں اس میں مصروف کیا ہوا ہے اللہ تعالیٰ اس میں ہی مصروف رکھے زندگی کی آخری سانس تک ۔
Following two questions should be part of introduction
سوال : آپکی تعلیم کتنی ہے اور کہاں سے حاصل کی ؟
جواب: دنیاوی طور پر میں نے 12کلاس پڑھیں ہیں میٹرک میں نے شکارپور سے کیا انٹر میں نے عبداللہ ہارون کا لج سے کیا پھر میں نے دینی تعلیم میں دارالعلوم امجدیہ جس میں آٹھ کلاسیں ہوتی ہیں وہاں میں نے پانچ سال آخر کے پڑھے تو اس طرح دارالعلوم امجدیہ سے مجھے عالم کی ڈگری حاصل ہوئی تھی۔
سوال : آپکا تعلق کہاں سے ہے ؟کس علاقے سے ہے ؟اور آپکے والد صاحب کیا کرتے تھے؟
جواب: اوّل تو ہمارا تعلق گجرات سے ہے ۔گجرات بھارت میں ہے اور وہاں سے ہمارے والد صاحب مہاجر بن کر پاکستان آئے تھے ۔1947ءمیں اور اس کے بعد ہماری پیدائش 1962ءمیں ہوئی اور ہمارے والد صاحب ایک جنرل اسٹور کے مالک تھے اللہ کی رحمت سے ہمیں خوشحال گھرانہ ملا تھا ۔
سوال : آپکو اس فلاحی ادارہ کھولنے کا ارادہ کس سے متاثر ہوکر ہوا تھا؟
جواب: ہمارے شہر میں ایک ادارہ برکاتی فاﺅنڈیشن تو سب سے پہلے انہوں نے مجھے ایک کام سونپا تھا 1995ءمیں کہ غریبوں میں رمضان شریف کے دنوں میں راشن کی تقسیم کے لئے ان کی طرف سے جو ہے وہ کراچی کے پسماندہ علاقوں میں گیا تھا اور یہ میرا پہلا اسلامی قافلہ تھا میری زندگی اور الحمداللہ باقاعدہ 1999ءمیں سیلانی ویلفیئر وجود میں آیا۔
سوال : مذہب میں انتہا پسندی کے بارے میں آپکی کیا رائے ہے؟
جواب: مذہب میں جو انتہا پسندی کو ہم اور آپ سمجھتے ہیں اسکی تو کوئی جگہ ہی نہیں ہے بلکہ اسلام جو ہے وہ تو بہت ہی آسان اور بہت کریم دین ہے جو اپنی آغوش میں ہر ایک کو لے لیتا ہے ۔اسلام جو ہے وہ کتے بلوں کا کیڑے مکوڑوں کا بھی خیال رکھنے کا دین ہے ۔چنانچہ اس میں جو ہے انتہا پسندی کی کوئی جگہ نہیں ہے اس طرح کی سوچ جو ہے وہ سراسر نقصان دہ ہے جو اس میں لوگوں کو جو ہے اپنے مذہب کی طرف لانے کی شدید کا اختیار کیا جائے بلکہ اللہ تعالیٰ نے قرآن پاک میں واضح کردیا ہے کہ اگرتم کسی کو اللہ تعالیٰ کے راستے میں لاناچاہتے ہو تو حکمت کے ساتھ اور بہت ہی میٹھی بات کرکے لانا۔
سوال :آپ نے اپنا ہی فلاحی ادارہ کیوں کھولنے کا ارادہ کیا اور دوسرے بھی فلاحی ادارے تھے انکے ساتھ کیوں نہیں کیا؟
جواب: دیکھیں اس میں میرا کوئی ذاتی عمل دخل نہیں ہے۔ رب العالمین نے میرے دل میں یہ خیال ڈالا کہ آپ اپنا ادارہ کھولیں ورنہ میرا اس میں کوئی شوق نہیں تھا اور مجھے ایک فیصد بھی یا د نہیں کہ میںنے کبھی سوچاہو کہ میں ذاتی ادارہ کھولوں گابلکہ ہمارے ادارے کے جوائنٹ سیکریٹری عامر بدیر نے مجھے بہت کہا تھا کہ ایک اپنا ادارہ کھولیں تو اس لئے ہم نے اپنا ادارہ کھول لیا اور برحال اس میں جو جذبات ہیں اداروں کے لحاظ سے اچھے ہیں اور اچھے ہی رہیں گے۔
سوال : آپکی نظر میں سیلانی کے علاوہ اور کونسے فلاحی ادارے بہتر ہیں؟
جواب: ہمارے شہر میں بہت سارے ادارے مثال کے طور پر المصطفیٰ ویلفیئر، شیخ فاﺅنڈیشن اور چھیپا صاحب ہیں اور ایدھی صاحب بھی کام کررہے تھے پر اب تو بہت بیمار ہیں حتیٰ کہ اب تو بستر پر آگئے ہیں اللہ انہیں صحت عطاءکرے اور ظاہر ہے کہ اب ان کے معاملات پہلے جیسے نہیں ہےںاور سب ویلفیئر ادارے ایک دوسرے سے مدد لیتے رہتے ہیں جیسے انصار برنی صاحب کام کررہے ہیںتو یتیم لڑکیوں کی شادیاں کرنے میں مدد لیتے ہیں اور کہیں کسی کی میت ہوجاتی ہے تو کراچیسے باہر بھیجنی ہوتو ایدھی صاحب سے گاڑی لیتے ہیں تو ہم انہیں رقم دیتے ہیں۔
سوال : حکومت کی طرف سے آ پ کو اس ادارے کے لئے کوئی یقین دہانی ہوئی ؟
جواب: حکومت کی طرف سے تو بس سکون ہے اور کوئی یقین دہانی نہیں کرائی ۔البتہ انہوں نے ہمارے ساتھ ملکر ایر و پلانٹ لگوائیں ہیں۔حکومت سندھ کے ساتھ ،رینجرز کے ساتھ اور پولیس کے ساتھ بھی ۔
سوال : کیا آپ ہم نوجوان نسل کے لئے کوئی پیغام دینا چاہتے ہیں؟
جواب نوجوان نسل کے لئے میرا پیغام یہ ہے کہ ہم مسلمان ہونے کے ناطے ہماری نماز کوئی قضاءنہ ہو دوسرا یہ کہ ماں باپ بھائی بہن بیوی پڑوسی رشتے دار اور معصوم بچوں کے ساتھ اچھا سلوک رکھیں ۔ہر انسان کے ساتھ یہاں تک کہ جانوروں کے ساتھ اچھا سلوک رکھیں یہ جو نوجوان نسل ہے یہ نئی آنے والے آلات سے بہت غلط مطلب لے رہے ہیں مثلاً: موبائل ، فیس بُک، واٹس ایپ اور بھی بہت سی چیزیں ہیں انہیں چیزوں سے اچھے کام ہوسکتے ہیں اچھے کام تو بہت کم ہی ہورہے ہیں
نصير مرزا سان ٿيل ڳالهه ٻول
مشهور براڊ ڪاسٽر، نثرنگار، شاعر ۽ ڪمپيئر نصير مرزا سان ٿيل ڳالهه ٻول
انٽريو وٺندڙ سنجها سيد
سوال: توهان پنهنجي ڪيريئر جو آغاز ڪڏهن ۽ ڪٿان کان ڪيو.
جواب: منهنجو بنيادي تعلق پڙهيل لکيل گهراڻي سان آهي شمس العلماءَ مرزا قليچ بيگ جيڪو جديد سنڌي ادب جو ابو سڏبو آهي ان جو سڳي ڀيڻ منهنجي ڏاڏي آهي تعليم جيئن هوندي آهي ته آئون پڙهندو رهيس پر منهنجو شوق اهو هو ته آئون ماس ڪميونيڪيشن ۾ ماسٽر ڪندس يا سنڌي ٻوليءَ ۾ ماسٽر ڪندس ۽ ايز اي استاد پنهنجي ڪيريئر جو آغاز ڪندس، پر منهنجي داخلا ماس ڪميونيڪيشن م ٿي ۽ مون ماس ڪميونيڪشن ۾ فرسٽ ڪلاس فرسٽ پوزيشن حاصل ڪئي هئي، جيستائين ڪا جاب ملي آئون پنهنجي شوق سان نور محمد هاءِ اسڪول جي سيڪنڊ شفٽ ۾ ٽيچنگ ڪندو رهيس، ان دوران 1983ع ريڊيو پاڪستان حيدرآباد ۾ پروڊيوسرشپ لاءِ جابس آيون ۽ آئون پروڊيوسر ٿي ويس. ان کان پوءِ سينيئر پروڊيوسر ٿيس، مينيجر ٿيس، ڊپٽي ڪنٽرولر ، ڪنٽرولر کان پوءِ ريجنل ڊائريڪٽر ٿي 20 جولاءِ 2015ع ۾ ريٽائر ٿيس اهو آهي منهنجو جابس ۽ اڪيڊمڪ ڪيريئر.
سوال: ريڊيو پاڪستان جي ڪمپيئر ۽ اينڪر کي ٽريننگ جي ڪيتري ضرورت آهي ؟
جواب: منهنجو خيال آهي ته جيئن ڪنهن ٻار جي تعليم ميدان ۾ تربيت نه ڪبي ته اهو اڳيان وڌي نه سگهندو، اهڙي طرح ريڊيو هڪ هنري ادارو آهي، ان ۾ تربيت جو هئڻ لازمي آهي هڪڙو ته توهان جو ذوق آهي ٻيو توهان ميڊيا ۾ اچڻ چاهيو ته ضرور توهان ريڊيو ٻڌندا هوندا، ان جي ٿوري گهڻي اوهان کي خبر هوندي، هر اداري جو پنهنجون ضرورتون هونديون آهن ان لاءِ اسين ٽن ڳالهين جي ڄاڻ ڏيندا آهيون. جيئن ماڻهو کي زير، زبر ۽ پيش جي خبر هجي ۽ صحيح تلفظ وٺي سگهي، ريڊيو ۾ 99 پرسن ڪم اسڪرپٽ جو هوندو آهي جيڪو مائيڪ تي وڃي پڙهبو آهي، هڪڙا سيکڙاٽ ڪمپيئر هوندا آهن ۽ هڪڙا وري پڙهيل لکيل طبقي مان ايندا آهن.مثال طور ادي تنوير جوڻيجو، محمود مغل، سيد ماڪن رضوي انهن کي ڪنهن به پروڊيوسر کي ٻڌائڻ جي ضرورت نه هوندي آهي، انهن کي صرف پاليسي ٻڌائي ويندي آهي هڪ ته وقت جي حڪومت خلاف ڪجهه ڳالهائي نه سگهجي ۽ ٻيو هيءَ اسلامي ملڪ آهي ان جي خلاف ڪجهه ڳالهائي نه ٿو سگهجي، جيڪا ڳالهه هر ڪمپيئر کي ٻڌائڻي پوندي آهي..
سوال: اڄ جي دؤر ۾ ڄاڻ ۽ تفريح جا ٻيا به ڪافي ذريعا آهن ان ۾ ريڊيو جي ڇا اهميت آهي؟
جواب: ريڊيو ٻن قسمن جا ٿين ٿا، هڪ ميڊيم ويز ٻيو ايف ايم چينل، ميڊيم ويز سرڪاري آهي ۽ ايف ايم پرائيويٽ آهي، ايف ايم مخصوص جڳهين تي ڪم ڪندا آهن اهي ماڻهو پنهنجن پنهنجن علائقن ۾ ٻڌي سگهندا آهن، جيڪي سرڪاري ريڊيو آهن اهي پنهنجي ثقافت لوڪ ادب ۽ پنهنجي تهذيب جا محافظ هوندا آهن، براڊ ڪاسٽنگ جو اهو ڪم آهي ته پنهنجي ثقافتي سڀني شين کي بچائي ۽ انهن کي محفوظ ڪري ۽ ايف ايم جو ڪم رڪارڊ رکڻ نه آهي بس تڪڙيون تڪڙيون ڳالهيون تڪڙا تڪڙا مشهورا ڏيئي ماڻهن کي تفريح مهيا ڪرڻ آهي، پنهنجي موسيقي، ڊراما، ناول ۽ لوڪ ورثو بچائڻ ميڊيم ويز ريڊيو جو ڪم آهي.
سوال: توهان ريڊيو لاءِ ڪهڙيون ڪوششون ورتيون ۽ ڪهڙيون ڪاميابيون حاصل ڪيون؟
جواب: اهو بلڪل ائين آهي ته مون پيءُ جي صورت پنهنجي اولاد لاءِ ڇا ڪيو، آئون پيدائشي براڊ ڪاسٽر آهيان مون کي لڳو ته آئون ڄائو ئي ريڊيو لاءِ آهيان مون ايز اي پروڊيوسر پنهنجي نئي نسل جي ٽيلنٽ کي سامهون آندو مون پنهنجي عمر جا ماڻهو آندا، جن ۾ محمود مغل، سيد ماڪن شاهه رضوي، بخشڻ مهراڻوي وغيره ان کان مون پنهنجي عمر جا ڳائڻا ۽ ڳائڻيون آنديون ۽ نئي نسل جي ماڻهن کي متعارف ڪرايم جيئن ته آئون براڊ ڪاسٽر سان گڏ شاعر ۽ ليکڪ به آهيان ريڊيو جيڪو هڪ وڏي تاريخ آهي ان ۾ ڪافي وڏا ماڻهو رهيا آهن، انهيءَ تاريخ کي مون رٽرن فارم ۾ آندو ۽ اها تاريخ ٻارنهن سئو (1200) صفحن تي مشتمل آهي، هزارين ڪلاڪن جي رڪارڊنگ آهي، عظيم شخصيتن جا انٽرويو آهن، ڊراما، ڪهاڻيون وغيره، جيڪي اسڪول ٽيپ ۾ محفوظ هئا انهن کي اسان ڊجيٽلائيز ڪيو، اها تقريباً هزار ڪلاڪن جي رڪارڊنگ آهي جنهن کي مون اٺن سالن جي ۾ مڪمل ڪيو جنهن جو نالو حيدرآباد ڪيٽ لاگ رکيوسون، اهو ڪيٽ لاگ هزار صفحن تي مشتمل آهي ان کي آئون پنهنجي وڏي ڪاميابي سمجهان ٿو.
سوال: توهان شاعر به آهيو، شاعري جي باري ۾ ڇا چوندا؟
جواب: آئون شاعراڻه خاندان ۾ پيدا ٿيو آهيان ان ۾ نوي پرسن ماڻهو شاعر آهن يا شاعراڻو ذوق رکن ٿا، مونکي لفظن ۽ سُرن هميشه پاڻ ڏانهن ڇڪيو آهي، خوشبوءَ جي سنگ سنگ منهنجي شاعريءَ جو پهريون مجموعو آهي. ٻيو مجموعو آهي ٿي نه سگهيس شاعر جي نالي سان مارڪيٽ ۾ موجود آهي. ان کانپوءِ مون لاتعداد ڪتابن جا مهاڳ لکيا آهن.
سوال:- توهان جو ڪو اهڙوڪتاب جيڪو اوهان کي گهڻو وڻندو هجي؟
جواب: منهنجو پهريون ڪتاب سفر من اندر جيڪو تمام گهڻو مشهورو ٿيو ۽ ان تي مون کي ايوارڊ به مليو اهو مونکي تمام گهڻو پسند آهي.
سوال:- ڪهڙي شاعر جي شاعري توهان کي وڌيڪ وڻندي آهي؟
جواب: سڀ کان پهرين ته شاهه عبداللطيف ڀٽائي جيڪو پوري ڪائنات آهي، ان کان پوءِ شيخ اياز جنهن کان آئون گهڻو متاثر آهيان. ان کان پوءِ ڊاڪٽر تنوير عباسي، امداد حسيني ۽ جديد شاعرن ۾ اول ۽ آخر صرف هڪ نالو وٺندس، حسن درس جيڪو مون کي پسند آهي.
سوال:- ميڊيا ۾ عورت جو مستقبل ڇا آهي ۽ ان کي ڪهڙي نظر ڏٺو وڃي ٿو؟
جواب: منهنجي خيال ۾ عورت جو مستقبل روشن آهي، عورت جيتري پڙهيل لکيل هوندي اوتري ٺڳبي گهٽ، ادارن جا پنهنجا قانون هوندا آهن، جنهن جي ڪري ڪنهن مرد کي همت نه ٿيندي آهي اداري اندر رهي ڪا هلڪي ڳالهه ڪري سگهي ان ڪري سڀني کي محتاط رهڻو پوندو آهي.
سوال:- توهان لکڻ ڪڏهن شروع ڪيو؟
جواب: آئون جڏهن ميٽرڪ ۾ پڙهندو هوس تڏهن کان مون ٻارن جا نظم لکڻ شروع ڪيا، منهنجا ادب ۾ ٻه استاد آهن هڪڙو سائين نثار حسيني ۽ ٻيو شيخ عزيز صاحب انهن مونکي لکڻ سيکاريو.
سوال:- ڪهڙي موضوع تي لکڻ زياده پسند ڪندا آهيون؟
جواب: هر ماڻهو جي هڪ فطرت هوندي آهي مونکي اداس ميوزڪ وڻندي آهي اسٽار ڪينسر آهي ۽ آئون ان تي يقين ڪريان ٿو ته ڪينسر اسٽار وارا ماڻهو پراڻين ڳالهين دلچسپي وٺندا آهن، ان ڪري آئون ماضيءَ تي لکندو آهي، اڄڪلهه منهنجو موضوع آهي حيدرآباد شهر جي تاريخ لکڻ.
سوال: توهان اديب، شاعر ۽ براڊ ڪاسٽر آهيو، انهن سڀني ڪمن مان توهان فيورائيٽ ڪم ڪهڙو آهي؟
جواب:
آئون بنيادي طور تي شاعر آهيان، مون پنهنجي ڪتاب ۾ لکيو به آهي ته اها منهنجي خواهش آهي ته آئون جڏهن گذاري وڃان ته منهنجي قبر لکيل هجي ته هن قبر ۾ هڪ شاعر دفن آهي.
سوال: توهان جون ريٽائرمينٽ کان پوءِ ڇا مصروفيات آهن؟
جواب: ريٽائرمينٽ کان پوءِ آئون پينگهي ۾ لڏندو رهندو آهيان ۽ پنهنجي زال سان جيڪا پڙهيل لکيل خاتون آهي ان سان ڪچهري ڪندو آهيان ۽ ڪڏهن وري ڪتابن جا مهاڳ به لکندو آهيان ۽ ڪڏهن ڪڏهن جي نالي سان ڪاوش اخبار ۾ ڪالم به لکندو آهيان .
Interview of Naseer Mirza by Snajha Syed - April 2016
Interview of Naseer Mirza by Snajha Syed - April 2016
This practical work was carried out under the guidance of Sir Sohail Sangi
Monday, 11 April 2016
صوفي راڳي جمال الدين فقير جو انٽرويو
انٽرويو: ناصر لسڪاڻي
رول نمبر 2K15-MC-67
صوفي
راڳي جمال الدين فقير
سانگهڙ ضلعي جي ڳوٺ ٻوٻي اسٽيشن ۾ 1952ع ۾ مصري فقير جي گهر
۾ هڪ ٻار جي پيدائش ٿي، جنهن جو نالو جمال الدين رکيو ويو. درگاهه منٺار فقير راڄڙ
کپري جي مريد مصري فقير جمال الدين کي سندس ننڍپڻ کان ئي درگاهه تي وٺي ويندو هو،
ننڍي هوندي کان ئي درگاهه سان تعلق هئڻ ڪري پاڻ صوفي راڳي طور اڀريا، جمال الدين
فقير صرف پرائمري تائين تعليم حاصل ڪئي،
جمال الدين فقير 25 سالن جي ڄمار ۾ شادي ڪئي، کيس 9 ٻارن، چار ڌيئرن ۽ 5
پٽن جو اولاد آهي، پاڻ ريڊيو پاڪستان تان مشهوري ماڻي، کيس ڪيترائي ايوارڊ ملي چڪا
آهن.سوال: سنڌ صدين کان صوفين جي ڌرتي رهي آهي، اڄڪلهه جي حالتن جا ڪهڙا ڪارڻ آهن؟
جواب: سنڌ ڌرتي
ڪيترائي انمول هيرا پيدا ڪيا آهن ۽ صدين کان صوفين جي ڌرتي رهي آهي، سنڌ ۾ سچل
سرمست ۽ شاهه عبداللطيف ڀٽائي جهڙا شاعر ٿي گذريا آهن، جن ماڻهن کي ڀائيچاري، امن
۽ هم آهنگي جو درس ڏنو، نئين نسل پاران اهڙن شاعرن کي نه پڙهڻ ۽ تعليم جي گهٽتائي
جي ڪري جهالت ۾ اضافو ٿيندو پيو وڃي،جنهن سبب ماڻهن ۾ برداشت نه رهيو آهي ۽ ماڻهو
انتهاپسندي طرف وڃي رهيا آهن.
س: ماڻهن کي صوفي راڳ ڏانهن آڻڻ لاءِ ڪهڙيون ڪوششون ڪرڻيون پونديون.
ج: اڄڪلهه جو نوجوان نسل اصل راڳ کان پري ٿيندو پيو وڃي،
اڄڪلهه جو نئون راڳ مثال طور راڪ ۽ پاپ يا اهڙي قسم جو راڳ اصل راڳ کي نقصان
پهچائي رهيو آهي، غزل جون محفلون پڻ گهٽجنديون پيون وڃن، نوجوان نسل کي اصل راڳ
ڏانهن واپس آڻڻ لاءِ اسان کي اصل راڳ ۽ پاپ جو نچوڙ ڪڍڻو پوندو، جنهن سان نوجوان
نسل کي پاپ ميوزڪ ۽ اصل راڳ ٻنهي جو لطف اچي.
س: توهان جو پهريون پروگرام ڪڏهن ۽ ڇا تان نشر ٿيو؟
ج: منهنجو پهريون پروگرام 1988ع ۾ پي ٽي وي تان نشر ٿيو، ان
بعد منهنجو هڪ انٽرويو ريڊيو پاڪستان تان نشر ٿيو، ان بعد مختلف ريڊيو اسٽيشنن تان پروگرام نشر
ٿيا.
س: اوهان پاڪستان کان ٻاهر ڪٿي ڪٿي پرفام ڪيو آهي؟
ج: راڳ ۽ ان جا چاهيندڙ هڪ فنڪار کي آسمان جي اوچاهين تائين
پهچائي ڇڏيندا آهن، آئون گورنمينٽ ڪلچرل
ڊپارٽمينٽ طرفان اٽلي، جنيوا، سوئيٽزرلينڊ، لنڊن، بيلجيم ۽ آمريڪا سميت ترڪي ۾ به
پنهنجي فن جو مظاهرو ڪري چڪو آهي، جتي ماڻهن مون کي ڏاڍو ساراهيو.
س: راڳ سکڻ جي شروعاتي دور ۾ ڪهڙين تڪليفن کي منهن ڏيڻو پيو؟
ج: جيڪي ماڻهو ڪامياب ٿيا آهن، انهن سڀني پنهنجي مٿان
تڪليفن، ڏکن ۽ سورن جا پهاڙ برداشت ڪيا آهن، انهن سڀني جيان مون کي به شروع واري
دور ۾گهڻيون ساريون تڪليفون سهڻيون پيون، غريب خاندان سان تعلق هئڻ ڪري راڳ ۽ گهر
جو گاڏو گڏيل طور هلائڻ لاءِ وڏي محنت ڪرڻي پئي.
س: توهان جا ايسيتائين ڪهڙا البم رليز ٿي چڪا آهن؟
ج: منهنجا
ايسيتائين کوڙ سارا البم رليز ٿي چڪا آهن، جن مان ڪجهه هي آهن، ناز پروڊڪشن سڪرنڊ
پاران ڏهه البم۽ اي اي قاسم ماڪا پروڊڪشن پاران ڏهه کان مٿي البم شامل آهن.
س: توهان جا مشهور ڪلام ڪهڙا آهن؟
ج: منهنجا گهڻا ئي ڪلام مشهور ٿيا پر ڪجهه ڪلام اهڙا آهن، جن جي هر محفل ۾ فرمائش ٿيندي
آهي، جهڙوڪ اها مٽي حڪم ڪريندي هزار، آئون نچڻ واري تنهنجي ڀولڙي ۽ هم صنم ڪي در
سي شراب پي آئي. انهن ڪلامن مون کي عوام ۾ ڏاڍي مقبوليت ڏني.
س: قرآن شريف ڪيتري عرصي ۾ هٿ سان لکيو؟
ج: ڇهه کان ست مهينن ۾ قلمي نسخو ختم ڪيو، ڪراچي ميوزيم
پاران اهو نسخو ميوزيم ۾ رکڻ لاءِ گهريو ويو، پر مون انڪار
ڪري ڇڏيو.
س: توهان کي ايسيتائين ڪهڙن ايوارڊن سان نوازيو ويو آهي؟
ج: مون کي
ايسيتائين کوڙ سارا ايوارڊ مليا آهن، جيئن شاهه لطيف جا ٻه ايوارڊ، هڪ 2001 ع ۾ ۽
ٻيو 2013ع ۾، هڪ سچل سرمست ايوارڊ به مليو، پي ٽي وي طرفان به ٻه ايوارڊ ڏنا ويا
آهن، آمريڪا ۾ سانا ڪنوينشن ايوارڊ ، مصري
شاهه ايوارڊ ۽ ٻيا ڪيترائي ايوارڊ مليا آهن.
- April 2016 - Interview of Sufi Singer Jamal Fakir by Nasir Laskani
Practical work was conducted under guidance of Sir Sohail Sangi
Saturday, 9 April 2016
Interview with Irshad Soomro
ارشاد سومرو هڪ بهتر ٽيچر هجڻ سان ڳڏ ھڪ سٺي ليکڪ
پڻ آهي. ڪتاب لکڻ کان علاوه آرٽيڪل لکيڪ به آهي.
سوال:
(1)توهان اڄ جي دنيا ۾ توهان سنڌي ٻولي جي وجود کي ڪيئن ٿا ڏسو؟
هن
وقت سنڌي ٻولي پوري دنيا ۾ ڳالهائي لکي ۽ پڙهي ٿي وڃي، هندستان ۾ سنڌي ٻولي کي
قومي ٻوليءَ جو درجو حاصل آهي، ۽ گوگل ۾ به اچي وئي آهي 7 ترجمي جي مرحلن مان گذري
پئي، پر ان جي مقابلي ۾ سنڌي ٻوليءَ جي وجود کي اسان سنڌين مان ئي آهي، جو گھر ۾
مادري زبان ڳالهائڻ جي .بدران، ڌاريون ٻوليون زبان سان ڳالهائيندا آهن، جن ۾ اردو
۽ انگلش سرفهرست آهي
سوال
(2) توهان جي راءِ ۾ ڇا سنڌي ٻولي کي معاشري ۾ ٻين ٻولين جيتري اهميت مليل آهي؟
منهنجي
خيال ۾ سنڌي ٻولي ۽ سنڌي ادب شاهوڪار آهي، پر اسان جي معاشري ۾ سنڌي ادب کي به
سنڌي ٻوليءَ وانگر اهميت نٿي ملي اسان جا سنڌي ماڻهون سنڌي ڪتابن کان وڌيڪ ٻين
ٻولين جو ادب پڙهي فخر ٿامحسوس ڪن ۽ سنڌي ادب کي سنڌي سماج ۾ جيتري اهميت ملڻ
گھرجي اوتري اهميت نٿي ملي.
سوال
(3) اڄ جي سنڌي معاشري جا مسئلا ڪهڙا آهن؟
هن
وقت سنڌي معاشري ۾ سڀ کان وڌيڪ مسئلا، سٺي تعليم معاشري ۾ سڀ کان وڌيڪ مسئلا سٺي
تعليم جو نه هجڻ، صحت جو نه هجڻ، جنهن جي ڪري ٿر۾ سون جي تعداد ۾ معصوم ٻارن جي
موت جو ڪارڻ ٿيو، بي روزگاري جنهن جي ڪري نوجوان خودڪشيون پيا ڪن، نوڪرين ۾
ڦرپا پروي ڪميشن بورڊ به ان کان ناهي بچيو.
سوال
(4) پنهنجي ٽيچنگ ۽تعليم جي باري ڪجھ ٻڌايو؟
مون
2011ع ۾ بيڪن هائوس ۾ ٽيچنگ شروع ڪئي، اڄ به پرهايان پئي، تعليم M.Ed ۽ ايم فل آهي سنڌ يونيورسٽي مان ڪيان پئي.
سوال
(5) اڄ ڪلهه اسڪولن ۾ ٻارن کي موٽيويشن ڇو نٿي ڪئي وڃي؟
پرائيويٽ
اسڪولن ۾ ته ٻارن جي الاهي حوصلا افزائي ٿي پئي، هاڻي گورنمينٽ اسڪولن مان به ٻار
اڳتي اچن پيا.
سوال
(6) توهان ڪڏهن محسوس ڪيو ته توهان ليکڪ ٿيڻ ٿا چاهيو؟ .ڪڏهن به نه سوچيو هو
ته آءُ ڪا ليکڪ ٿيندس، بس اتفاقي ٿي ويس.
سوال(7)توهان
کي ڪيترو وقت لگندو آهي هڪ ڪتاب لکڻ ۾ ؟ مون پهريون ڪتاب 2004ع کان
لکڻ شروع ڪيو جيڪو 2010ع ۾ مڪمل ڪيو ۽ 2015ع ۾ پبلش ٿيو.
سوال
(8) توهان جو ڪتاب ڇپڻ ۾ توهان کي ڪهڙيون مشڪلاتون پيش آيون؟
منهنجو
پهريون ڪتاب شاعري جو آهي “گھڙي گھمن جي ڀاري آ” 2010ع ۾ هن جو سودو ڄام ساقي صاحب
وٽ کڻي ويس ته هنن مسودو ڏي چيو ته هي ڪتاب اوهان جو ڪو به پبلزڊ پبلش نه ڪندو،
2015ع ۾ جڏهن سنڌراني وارن کي پبلش لاءِ ڏنو ته هنن به ائين چيو ته اوهان جو ڪتاب
اسان جي پاليسيءَ جي خلاف آهي، اوهان هن مان مواد خارج ڪيو يا، نظرثاني ڪيو، پوءِ
مون پنهنجي مجموعي مان ڪجھ نظم خارج ڪيا ۽ ڪجھ نظمن جي نظرثاني ڪيم ۽ پوءِ
اهڙي طرح هي ڪتاب 10 سيپٽمبر 2015ع تي مارڪيٽ ۾ اچي ويو.
سوال
(9)توهان انهن شاگردن جي ڪهڙي اصلاح ڪرڻ چاهيندا جيڪي بهتر ليکڪ ٿيڻ چاهين؟
بلڪل
به اصلاح ڪرڻ چاهيندس بهتر ليکڪ ٿيڻ لاءِ ٽن شين جي ضرورت هوندي، مطالعو، مشاهدو ۽
تجربو، جڏهن اهي شيون ملن ٿيون ته پوءِ ڪا تخليق سرجي ٿي.
سوال
(10) توهان ڪڏهن کان ارٽيڪل لکو ۽ ڪهڙين ڪهڙين اخبارن ۾ ڇپيا آهن؟
مون
2012ع کان ارٽيڪل لکڻ شروع ڪ يا، پهريون ارٽيڪل بشير خان جي شهادت تي لکيو جيڪو 29
اپريل 2012ع تي عبرت اخبار ۾ پبلش ٿيو ان کان علاوه سوڀ، سنڌ ايڪسپريس ۾ ڇپجن پيا.
سوال
(11) توهان جي آرٽيڪل جو موضوع ڪهڙو رهيو آهي؟
منهنجي
آرتيڪلن جو موضوع گھڻو ڪري ته سنڌ سان ٿيل نا انصافين ئي هونديون ، معاشرتي مسئلن
تي به لکيو آهي، جن ۾ موتا ڀيل وارو واقعيو، پڙهندڙن کان ڪافي موٽ ملندي آهي، جنهن
ڏينهن ارٽيڪل ڇپيو آهي ته هڪ دم ايميل اچي ويندي آهي.سنڌي جي مسئلن تي لکيل ارٽيڪل
پسند آيا، ۽ هنن انهن کي انگريزيءَ ۾ ترجمو ڪرڻ لاءِ چيو، هو پنهنجي ميگزين
۾ ڏيڻ پيا چاهين، پر ڪن سبب ڪري مون هنن کي ڏئي نه سگھيا اهو مون لاءِ اعزاز هو.
سوال (12) پنهنجي پڙهندڙن لاءِ معاشري لاءِ ڪو پيغام؟
پڙهندڙن
لاءِ اهو پيگھام آهي، معاشري کي سنوارڻ لاءِ پنهنجي حصي جو ڪم ايمانداري سان
ڪيو ۽ ڪنهن کي اجائي تڪليف نه ڏيو.
Interview with Irshad Soomro by Shaista Soomro
Practical work was conducted under guidance of Sir Sohail Sangi
Friday, 8 April 2016
Interview with Badal Jamali بادل جمالي
Good
س: محمد دائود بلوچ سان ڪهڙن ڪتابن تي ڪم ڪيو ۽ ڪڏهن ڪيو؟
س: توهان ڪهڙي قسم جي شاعري ڪئي پنهنجي ڪا شاعري ٻڌايو؟
س: سنڌي ادب جي بهتري جي لاءِ ڪهڙو ڪردار ادا ڪيو آهي؟
س: سنڌي ادب جي حوالي سان سنڌي ڪهاڻي جي پڙهڻ ، تخليق ڪرڻ ۽ غلطين جي باري ۾ ڇا چوندا؟
س: ٽيڪنالاجي جي استعمال سان ادب ۽ اخلاق تي ڪهڙو اثر پئي ٿو؟
س: اليڪٽرانڪ ميڊيا جي اچڻ سان ادب تي ڪهڙو اثر پيو آهي؟
س: پاڪستان ٽيليوزن نيٽ ورڪ ۾ اوهان عوام لاءِ ڪهڙو ڪردار ادا ڪيو؟
س: پاڪستاني ڊرامن کي دنيا ۾ گھڻي چاهه سان ڏٺو وڃي ٿو، هن جو ڪريڊٽ ڪنهن ڏانهن وڃي ٿو؟
س: ڇا پرائيويٽ چينل اچڻ کانپوءِ پي ٽي وي جي ڏسندڙن ۾ گھٽتائي آئي آهي؟
س: نوجوان نسل ۾ ڀارت جي ڊرامن ۽ فلمن جو شوق تمام گھڻي حد تائين پيدا ٿي ويو آهي، ڇا سماج تي هنن جي ثقافت جا منفي اثر پئجي سگھن ٿا؟
س: نوجوانن کي ڪهڙو پيغام ڏيندا؟
بادل جمالي
انٽرويو :عبدالسبحان
جمالي
BS Part-II, 2K15/MC/05
وطن جي مٽي ۽
ماڻهن سان اڻمئي محبت ڪندڙ بکر جمالي واسي شخصيت ليکڪ، شاعر، محقق ، اداڪار،
پروڊيوسر، ڊائريڪٽر ۽ سماجي ڪارڪن جي سڃاڻپ رکندڙ نثري ادب ۽ اداڪاري فيلڊ ۾
پنهنجي باوقار ڪردار جي مالڪ بادل جمالي جو اصل نالو محمد سليمان جمالي آهي هن 29
مئي 1947ع تي ڳوٺ شهداد جمالي ۾ جنم ورتو هن پنهنجو ننڍپڻ بکر جمالي جي ڀر سان ڳوٺ
شهداد جمالي ۾ گذاريو شروعاتي تعليم ڳوٺ علي مراد جمالي مان حاصل ڪئي ان کانپوءِ
ميٽرڪ هن گورنمينٽ بوائز هاءِ اسڪول بکر جمالي مان 1969ع ۾ ڪئي. ميٽرڪ کانپوءِ
ڪراچي فلم انڊسٽريز 1973ع ۾ پهتو اُتي اسسٽنٽ
ڊائريڪٽر طور ڪم ڪيو.1974ع ۾ پاڪستان ٽيليوزن نيٽ ورڪ ۾ نوڪري ملي هن اُتي
پروڊيوسر ۽ ڊائريڪٽر طور ڪم ڪيو ۽ 2007ع ۾ اُتان ريٽائر ٿيو. سنڌي ادب سان لڳاءُ
هجڻ سبب هينئر سيڪريٽري طور سنڌي ادبي بورڊ نيو سعيد آباد ۾ ڪم ڪري رهيو آهي هن
پنهنجي پهرين ڪتاب “ پاڙي ناهي پروڙ” جو (نسيم کرل) گولڊ ميڊلسٽ آهي اهو ڪتاب 1980ع
۾ لکيو هو.
س: توهان کي ادب ۾ ڪڏهن ۽ ڪيئن شوق ٿيو؟
ج: ادب پڙهڻ ۽ لکڻ جو شوق ننڍپڻ کان هو مون شاعري سان لکڻ
جي شروعات ڪئي ۽ اڳتي هلي جڏهن آئون ڪراچي پهتس ته منهنجوواسطوسنڌي ادب سان ٿيو ،
مون ڪهاڻين کي ترجيع ڏني ۽ پوءِ مون ڪهاڻيون لکڻ شروع ڪيو ۽ پوءِ اڳتي آئون شاعري
نه ڪري سگهيس ءِ ڪهاڻيڪار ٿي ڪري سامهون آيس.
دوستن ڪهاڻيون پسند ڪيون .
س: اوهان سنڌي ادب ۾ ڪهاڻين جا ڪهڙا
ڪتاب لکيا آهن؟
ج: پهريون ڪتاب “ پاڙي ناهي پروڙ” مون 1980 ۾لکيو
جنهن کي 1980 جو بهترين ڪهاڻين جو مجموعو سمجهي نسيم کرل گولڊ ميڊل مليو ۽ ساڳئي
سال شاعري تي شيخ اياز کي به مليو. ان کانپوءِ منهنجو ٻيو ڪتاب (سنگرام) 1987 ۾آيو
۽ ان کان علاوه (چونڊ سنڌي ڪهاڻيون) 1975 کان 1980 جي وچ واريون جيڪي ڪهاڻيون هيون
انهن جي چونڊ مون ڪئي هئي. ريٽائر ٿيڻ کانپوءِ مون 2013کان ڪهاڻيون لکيون آهن ۽
هاڻي سٺو مجموعو ٿيو آهي انشاءالله تمام جلد نئين ڪتاب جي صورت ۾ ڏيندس.
س: محمد دائود بلوچ سان ڪهڙن ڪتابن تي ڪم ڪيو ۽ ڪڏهن ڪيو؟
ج: مون محمد دائود بلوچ سان گڏ (چار ڪهاڻيڪار چار نقادس) جي نالي سان هڪ ڪتاب
ترتيب ڏنو هو جيڪومنصور پبليڪيشن جو مالڪ به هو ۽ اسان جو مانوارو دوست هو ان کان
سواءِ ان ساڳئي اداري لاء ٻه ڪتاب ڪهاڻي نمبر جي نالي سان مون ۽ محمد دائود گڏ
جي1982۽1983۾ ترتيبت ڏنا هئا.
س: توهان ڪهڙي قسم جي شاعري ڪئي پنهنجي ڪا شاعري ٻڌايو؟
ج: جيڪا منهنجي شروعاتي شاعري هئي اها رومانوي قسم جي هئي پر تڏهن اهڙي خاص يا
شاندارشاعري نه هئي جنهن تي آئون فخر ڪيان ۽ انهي ڪري ڇپائي نه ٿي سگهي ڇاڪاڻ ته
اها ڪچي ڦڪي شاعري هئي ان زماني جي منهنجي لکيل شاعري هن ريت هئي.
نحص پنهنجي تي نادم ناهيان
جي وقت جي بازي مون نه کٽي
جيت اسان جي ٿئي يا نه ٿئي
هار ته هميشه پنهنجي آ
س: سنڌي ادب جي بهتري جي لاءِ ڪهڙو ڪردار ادا ڪيو آهي؟
ج:هڪ ليکڪ طور سنڌي ادبي
بورڊ جي ميمبر ۽ ورڪر جي حيثيت سان 1975 ۾
سنڌي ادبي بورڊ ڪراچي ۾ جوائننگ ڪئي هئي، ورڪر جي حيثيت سان ۽ ميمبر جي حيثيت سان
مون اتي تقريبن اٺهه کان ڏهه سال سنگت ۾
گذاريا جتي منهنجي ڪردارکي ڏاڍو ساراهيو ويو، ادب ،لکڻ ، تنقيد ۽ رهنمائي جي حوالي
سان دوستن تمام گهڻي تعريف ڪئي منهنجوڏاڍو سٺو ۽ پازيٽيو ڪردار رهيو.
س: سنڌي ادب جي حوالي سان سنڌي ڪهاڻي جي پڙهڻ ، تخليق ڪرڻ ۽ غلطين جي باري ۾ ڇا چوندا؟
ج: ڪہاڻين جو
پڙهڻ هر وقت هر دور ۾ هوندو آهي پر ادب ۾هاڻي ڪهاڻين جو رجهان بدلجندو پيو وڃي عام
پڙهندڙ کي هينئر معياري ڪتاب نٿو ملي ڇاڪاڻ ته ڪهاڻين ۾ ٻولي غلط لکي ويندي آهي.
شاعري ۾ پڻ ٻولي جو غلط استعمال ڪيو ويندو آهي، مذڪر ۽ مونث جو تقريبن فرق ئي ختم
ٿي ويو آهي جئين ٿو ڪير محسوس ڪري تئين ٿو
لکي هو پنهنجو معيار ڪونه ٿو ڏسي ته آئون مارڪيٽ ۾ ڪهڙي شئي موڪليان پيو ان جو
ڪهڙو معيار هجي ڇاڪاڻ ته تخليقڪار کي جڏهن پنهنجي معيارجي خبر نه آهي ته اهو ٻولي
کي ڇا ڏسندو مٿان وري اصلاح به نه ٿي ٿئي
ڇاڪاڻ ته اڳ ايڊيٽر هوندا هئا اهي ان شئي کي پڙهي درست ڪري پوءِ ڇاپيندا هئا. هاڻي
ته ايڊيٽر به اسان جا دوست اهڙا وڃي ٿيا آهن جن کي اها توفيق به ڪانهي جو هو غلط
کي صحيح ڪن جنهن جي ڪري اها شئي غلط لکي وئي آهي ته هاڻي اها ڇپجي به غلط پئي ۽
اها جاري آهي هاڻ ڪو ماڻهو ڪٿي جملو پڙهيو (منهنجي آواز خراب آهي) ته هو به چوڻ
شروع ڪندو ته(منهنجي آواز خراب آهي) جنهن ڪري اسان کي سنڌي ٻولي جو معيار بهتر ڪرڻ
گهرجي ۽ ايڊيٽرن کي به گهرجي ته اهڙيون
غلطيون جتي ٿين ٿيون انهن کي درست ڪري اصلاح ڪن اهو انهن جو فرض آهي.
س: ٽيڪنالاجي جي استعمال سان ادب ۽ اخلاق تي ڪهڙو اثر پئي ٿو؟
ج: اڳئي اسان ڪهاڻين ۾ ٽيلي فون کي وڏي اهميت ڏيندا هئاسين
وڏو ڪاري رنگ جو پي ٽي سي ايل وارن جو سيٽ هوندو هو ان ذريعي گفتگو ٿيندي هئي
ماڻهو ڪمرن تائين محدود هوندا هئا. هن وقت موبائل جو زمانو اچي ويو آهي هر ڪنهن جي کيسي ۾ موبائل آهي اوهان جبل تي هجو، جهنگ ۾
هجو،يا کڻي باغ ۾ هجو جنهن سان وڻي ڳالهائي سگهو ٿا اها سهولت تازي آئي آهي اسان
جي دور ۾ پابنديون هيون ايتري قدر جو ڪهاڻيڪارن لاءِ پيار ڪرڻ جي جڳهن ته پيار جو
اظهار ڪرڻ محبوبه کي ڏکيو لڳندو هو هاڻي ته ڪو به مسئلو ڪونهي هاڻي وڏي آزادي ٿي
وئي آهي جو هر هنڌ مرد توڙي عورت وٽ موبائل آهن هر ڪو ڳالهائي سگهي ٿو هن وقت
موبائل جي ڪري معاشري تي تمام غلط اثر پئجي رهيو آهي اهڙي طرح اهي سڀ ڳالهيون ادب
۽ اخلاق تي به اثر انداز ٿين ٿيون ڇاڪاڻ ته ماڻهو هاڻي دلير ٿي ويو آهي اڳيون
ڳالهيون ناهن رهيو. اڳي ڪنهن سان پنهنجي دل جي ڳالهه ڪرڻ ڏاڍي ڏکي هئي پر اڄڪلهه
هلندي ڦرندي ماڻهو دل جي ڳالهه چئي ٿا وٺن. ان ڪري اهي تبديليون معاشري سان گڏوگڏ
ادب ۽ اخلاق تي به اثر انداز ٿين ٿيون هاڻي اهڙو معتبر قسم جو ادب تخليق ڪجي جيڪو
هر ڪنهن جي لاءِ قابل قبول هجي اهو اڄ به مشڪل آهي ڇو جو ماڻهو اڄ به لکڻ تي ويهي
ٿو ته هو شعور جي وهڪري ۾ اهڙيون شيون لکي ويندو آهي جيڪي عام ماڻهن جي اڳيان ڳالهائڻ جهڙيون نه
هونديون آهن پوءِ انهن تي تنقيد ٿيندي آهي
پر معتبر ادب ته اهو آهي جيڪو سڀني جي لاءِ هڪجهڙو هجي مرد توڙي عورت سڀ پڙهي سگهن
۽ ان ۾ بي ادبي نه هجي.
س: اليڪٽرانڪ ميڊيا جي اچڻ سان ادب تي ڪهڙو اثر پيو آهي؟
ج: اليڪٽرانڪ ميڊيا جي اچڻ سان ڪتابن جي وڪري تي ضرور اثر
ٿيو آهي ڇاڪاڻ ته اڳي هزار ڪتاب مهيني ٻن ۾ وڪامبا هئا هاڻي نٿا وڪامن ڇو جو تڏهن
لکڻ پڙهڻ کي گھڻي ترجيع ڏني ويندي هئي ڇاڪاڻ ته اڳي ماڻهن وٽ وقت گذارڻ جي لاءِ ڪا ٻي مصروفيت نه هوندي هئي هاڻي
الڪيٽرانڪ ميڊيا اچي وئي آهي ان کانپوءِ سڄو ڪريڊٽ ٽي وي ڏانهن وڃي ٿو، توهان
ڊرامه ڏسو، ميوزڪ ٻڌو ۽ ٻيا پروگرام ڏسو اهي سڀ شيون ڏسڻ کانپوءِ ماڻهو وٽ ڪتاب پڙهڻ
لاءِ ٿورو وقت ٿو بچي تنهن هوندي به جنهن جي ادب سان دلچسپي آهي اهو اڄ به پڙهي ٿو، ڪتابن جو وڪرو اڄ به جاري آهي.
س: سنڌي ادب شاعري
۽ آرٽ جي حوالي سان ڪهڙي حيثيت رکي ٿو؟
ج: ادب، شاعري ۽ آرٽ اهي ٽئي ساڳيا چئبا ڇاڪاڻ جو ٽئي ادب
سان ملندڙ آهن، اوهان انهن کي الڳ نه ٿا ڪري سگهو، ادب تمام وسيع آهي اوهان جي موسيقي ان ۾ اچي ٿي وڃي،
اوهان جي شاعري ان ۾ اچي ٿي وڃي، ڊرامه به ان ۾ اچي ٿا وڃن، تقرير به ان ۾ اچي،
ايستائين ٻولي سڄي ان دائيري ۾ آهي.
س: پاڪستان ٽيليوزن نيٽ ورڪ ۾ اوهان عوام لاءِ ڪهڙو ڪردار ادا ڪيو؟
ج: مون وڌ کان وڌ ادبي پروگرام ڪيا آهن، ادب ۽ ٻولي جي
حوالي سان تمام خوبصورت پروگرام ڪيا آهن. ان ۾ اسان بحث مباحثو، ڪريڪيوليرم ۾ غلطيون جهڙوڪ اسان واري دور جا
ڪتاب ٻارن کي پڙهايا ويندا هئا 1950 واري ڇاپي سبب ٻار
پريشان ٿيا ڇو جو مارڪيٽ ۾ اهي ڪتاب نه پيا ملن. ان تي اسان تعليمي آفيسرن کي
گھرايو ۽ تمام سخت بحث ڪيا ان ۾ مون سان
ڪافي تعليم کاتي جا آفيسر ناراض به ٿيا پر بعد ۾ ٽيليوزن تي جڏهن اهي پروگرام ڏٺائون ته کين خبر پئي ته اسين پنهنجي
جاءِ تي صحيح هئاسين ۽ اصل ۾ غلطيون هنن جو هيون جن کي بعد ۾ هنن تسليم به ڪيو هو ان کان پوءِ هنن ان ڌيان طلب مسئلي تي
غور ڪرڻ جو واعدو ڪيو. جنهن کان هنن جيڪي ڪتاب مارڪيٽ ۾ ناهن انهن جي جاءِ تي نوان
ڪتاب ڏنا. پاڪستان ٽيليوزن نيٽ ورڪ جي پليٽ فارم تان مون پروڊيوسر جي حيثيت سان
ادب جي لاءِ سٺا ادبي پروگرام ڪيا ۽ بيشمار مشاعره ڪيا ادبي مباحثه ڪيم ڪيترائي
ليکڪ، فنڪار، ادب جا ماڻهو مون متعارف ڪرايا آهن ۽ وڌ ۾ وڌ پاڪستان ٽيلي وزن نيٽ ورڪ
مون ادب جي حوالي سان وڌ ۾ وڌ ڪم ڪيو.
س: پاڪستاني ڊرامن کي دنيا ۾ گھڻي چاهه سان ڏٺو وڃي ٿو، هن جو ڪريڊٽ ڪنهن ڏانهن وڃي ٿو؟
ج: ڪنهن هڪڙي ماڻهو کي نه پر سڄو ڪريڊٽ پاڪستان ٽيليوزن
نيٽ ورڪ جو آهي ڇاڪاڻ ته پاڪستان ٽيليوزن
نيٽ ورڪ نه صرف پاڪستان جو پهريون پر دنيا جو وڏو ادارو به رهي چڪو آهي هن جا جيڪي
ڊائريڪٽر هئا انهن کي ٻين ملڪن ۾ تربيتون ڏياريون ويو، ان کان پوءِ انهن تمام
خوبصورت ڊرامه ڪيا آهن، انهن نه صرف پاڪستان ۾ پر پاڪستان کان ٻاهر پڻ وڏو نالو
ڪمايو خاص ڪري هندستان جي فلمي اڪيڊمي جيڪا پونا ۾ هئي ان ۾اداڪارن کي سکيا طور پاڪستان جا ڊرامه ڏيکاريا
ويندا هئا ته اداڪاري ڪيئن ڪجي ڊائريڪشن ڪيئن
ڪجي اهي پونا جي ڊائريڪٽرن جو ڳالهيون آهن. ان کان پوءِ اسان جا تمام وڏا بهترين
ڊائريڪٽ محمد نثار حسين جيڪو لانگ پلي ڪندو هو طويل دورانيا جو وڏو ڊائريڪٽر هو.
ان کانپوءِ ياور حيات ، شهزاد خليل، شعيب منصور، سيد محسن علي ۽ قاسم جلالي اهي سڀ
اسان جا وڏا ڊائريڪٽر هئا ۽ اسان انهن کان تربيت حاصل ڪئي انڪري اسان به پنهنجي
حال سارو سٺا ڊرامه ڪيا خاص ڪري سنڌي ۾ جيڪي اڄ تائين يادگار آهن.
س: ڇا پرائيويٽ چينل اچڻ کانپوءِ پي ٽي وي جي ڏسندڙن ۾ گھٽتائي آئي آهي؟
ج: جي بلڪل گھٽتائي آئي آهي ڇاڪاڻ ته پي ٽي وي هڪ قومي
ادارو آهي ان جي پنهنجي سرڪاري پاليسي آهي ڇا ڪرڻ گھرجي ڇا نه ڪرڻ گھرجي، جڏهن ته
پرائيوٽ ادارا جيڪي آهن اهي ان پاليسي ته عمل نه ٿا ڪن اهي هر قسم جون شيون
ڏيکاريندا آهن، اهي پنهنجي مالڪ جي مرضي تي ٿا هلن. چينل جا مالڪ جيڪڏهن پاڻ بهادر
آهن ته اهي هر قسم جون شيون جيڪي هو هلائڻ چاهين عشق محبت جون هجن يا جيڪو به ڪجهه
پرائويٽ چينل ذريعي ڏيکاري سگھن ٿا انهن کي آزادي آهي. پي ٽي وي ۾
اڄ به اها ناهي، پي ٽي جو پروڊيوسر يا ڊائريڪٽر جڏهن سوچين ٿا ته انهن کي هزارين
پابندين کي منهن ڏيڻو پوندو آهي ان پابندين جي باوجود به هو پنهنجن ڊرامن کي مٿي
ڪري رهيا آهن جو اڄ به دنيا ۾ انهن جو نالو آهي ڪڏهن اهو دور هو ته ٽي وي تي ڪا
سيرل هلندي هئي ته ماڻهو مارڪيٽون بند ڪري ان کي ڏسندا هئا اهو سڄو دور پي ٽي وي
سان هو هاڻي اوهان وٽ وڏا چينل آهن. جنهن ۾ ڊرامن جي ڪروڙين روپين جي بجيٽ آهي پر
توهان جو مارڪيٽون هيئنر بند نه ٿيو ٿين ڇو جو اداڪاري يا ڊائريڪشن جو معيار اهو
ناهي جيڪو پي ٽي وي جو هو.
س: نوجوان نسل ۾ ڀارت جي ڊرامن ۽ فلمن جو شوق تمام گھڻي حد تائين پيدا ٿي ويو آهي، ڇا سماج تي هنن جي ثقافت جا منفي اثر پئجي سگھن ٿا؟
ج: اهو اسان تي هندوستاني ثقافت جو حملو آهي ۽ اهو ٿيندو
رهيو آهي ۽ اسان جا نوجوان واقعي متاثر ٿين پيا اهو جيڪو ٽين ايج يا ارلي ٽوئنٽي ۾ جيڪي نوجوان آهن
انهن نوجوانن ۾ ڇوڪرا هجن توڙي ڇوڪريون هجن انهن کي اهي انڊيا جون شيون متاثر ڪن ٿيون. هاڻي "بي بي تيري چٽيان
ڪلائيان" آهي اهو پاڪستاني چينل طرفان ته ڪون ٿو ٿي سگهي ۽ نه ڪو ٻيو
چينل اهڙو ڪرڻ جو سوچيندو به. انڊيا مان ڊائريڪٽ اهي شيون اچن ٿيو ۽ ماڻهو ڏسن ٿا
حيرت ان تي آهي ته اڄ اسان جي شادين جي موقعن تي اهي انڊين گانا هلن ٿا جن ۾ "عشق
ڪمينا" يا "چولي ڪي پيڇي ڪيا هي" پڻ شامل آهن. اسان پي ٽي وي ذريعي
اهي شيون عوام کي نٿا ڏيکاريون توهان پنهجن پرائيويٽ طريقن سان اهي سڀ شيون گھرن ۾
فيملين کي به ڏيکاريو ٿا ان ڪري اها ٻي پاليسي آهي. ڪجهه ماڻهن فلمن جي آزادي ۽
ڊرامن تي پابندي هڻڻ جي ڳالهه گورنمينٽ جي سامهون رکي ته گورنمينٽ جو اهو موقف آيو
ته ٽي وي تي فيملي چينل به آهن ۽ فلمن کي ماڻهو پاڻ شوق سان ڏسڻ چاهين ٿا. ان ۾
اها شئي جيڪي توهان ڏسڻ لاءِ ويا اها توهان ڏسي سگهو پيا پر ٽي وي گھر گھر موجود
آهي هن ۾ اهڙو ڪجهه نه ڏيکاريو ويندو آهي ڇاڪاڻ ته گھر ۾ ويٺي ڏسندڙن کي اهو ناهي
خبر اڳيان ڇا ايندو تڏهن ڊرامن ۾ آزادي نه ٿا ڏئي سگهون.
س: سنڌي ادب ۾ اوهان جي نظر ۾ سٺا ليکڪ ڪهڙا آهن؟
ج: سڀني سٺو ڪم ڪيو آهي ۽ ڪن پيا پر ڪجهه خاص لکيڪ آهن جن تمام بهترين ڪم ڪيو آهي جيئن جمال ابڙو
صاحب جيڪو منهنجو روحاني استاد پڻ آهي، آغا سليم جيڪو ڪمال جو افسانا نگار ۽ نثر
نگار هو ان کانپوءِ سائين امر جليل آهي، نسيم کرل هو، ميڊم مهتاب جا افسانه، ميڊم
خيرالنساءِ جعفري جنهنجا افسانا توهان پڙهندئو ته توهان کي خبر پوندي ته اهي ڪمال
جا ليکڪ هئا.
س: نوجوانن کي ڪهڙو پيغام ڏيندا؟
ج: عام پيغام آهي پڙهو گھڻو پڙهندئو ته ذهن کلندئو انگريزي
ادب پڙهو اردو ادب پڙهو سنڌي ادب پڙهو پر پڙهو ۽ ان کي پروڙيو ۽ پنهنجي وڪيبلري
جيڪا آهي اُها وسيح ڪيو لفظ پنهنجي ذهن ۾ تمام گهڻا شامل ڪيو انهن جي معنيٰ اوهان
کي اچڻ گھرجي ٻي ڳالهه ته پنهنجو ذهن کليل رکو ڪٿي به وڃو مشاهدو ڪيو ڪاريگر وٽ
ويندئو ته ڏسو ڪم ڪيئن ٿو ڪري محنت ڪش وٽ ويندا ته ڏسو محنت ڪيئن ٿو ڪري پنهنجي دل
۾ جنون پيدا ڪيو ۽
سمجهڻ جي ڪوشش ڪريو.
Interview with Badal Jamali by Subhan Jamali - April 2016
Practical work was conducted under guidance of Sir Sohail Sangi
سمجهڻ جي ڪوشش ڪريو.
Interview with Badal Jamali by Subhan Jamali - April 2016
Practical work was conducted under guidance of Sir Sohail Sangi
Subscribe to:
Posts (Atom)